Tussen twee werelden met Kerst

Kerst is voor mij al een aantal jaren niet meer zoals het vroeger. Misschien is het volwassen worden, een familieruzie, of zijn het mijn bijbelse vraagtekens rondom Kerst. Ik geloof dat het voor de meesten wel bekend is dat de elfjes niet pakketjes op de Noordpool maken, en dat Jezus de Kerstman niet op zijn slee met zijn rendieren op pad heeft gestuurd voor cadeaus onder een kerstboom. En Kerst is niet de enige gelegenheid waarin cultuur wordt gemixt met geloof.

Een mooi woord hiervoor is syncretisme. Veel van dit soort feesten hebben elementen, of zijn zelfs gebaseerd op, iets zonder christelijke kerstachtergrond. En of je nu vindt dat syncretisme iets is waar we als gelovigen van weg moeten blijven, of waar we juist gebruik van mogen maken, ik zie om me heen dat men er soms geen eenduidige lijn in trekt. "Ik doe niet aan Halloween, maar een kerstboom is prima," terwijl ze beide voortkomen uit syncretisme. Dat voelt voor mij dubbel.

Tijdens mijn reis naar Maluku heb ik ook veel (onbewust) syncretisme gezien tussen het christendom en de traditionele cultuur van de Molukken: Adat. Zo staat er in elk dorp zowel een kerk als een Baileo, of bidden we tot God én voorouders. Naast dat de Baileo ook een mooie ontmoetingsplek is, botst dit ergens met de leer van de kerk. Zowel in Nederland als Maluku zijn er mensen die zowel het christendom aanhangen, als bepaalde Adat-tradities voortzetten.

Maar kan dit wel?

Dit is een hele terechte, persoonlijke en ingewikkelde vraag waar veel mensen mee rondlopen. De enige manier waarop ik deze vraag kan beantwoorden is door te laten zien hoe ik dat zelf uitleef. Er zijn hele mooie aspecten aan de Adat-cultuur. Zo vind ik het respect naar ouderen en voorouders erg kostbaar, en is het mooi hoe sterke cultuursrelaties krachtig standhouden. En vergeet zeker niet onze kunst, dans en het heerlijke eten!

Het enige dat ik bewust achterwege laat, zijn de religieuze en spirituele aspecten. Al zit dat soms ook verweven in veel andere elementen, zoals de Cakalele of bepaalde beeldhouwkunsten.

Hoe ik voorouders en de natuur respecteer, maar ze ook graag met rust laat.

1. Ik geloof dat God de enige bron is van waarheid. Het zoeken van raad en gehoorzamen van anderen of andere natuurelementen kan als onafhankelijkheid van God gezien worden. Leef als gelovige zoveel mogelijk in afhankelijkheid van God.

2. Ik respecteer mijn voorouders door ze met rust te laten in hun graf, in plaats van wakker maken uit hun welverdiende rust.

3. Waarom zou je nog bang zijn voor geesten van voorouders, als God je alle spirituele bescherming geeft die je nodig hebt? Ik zeg niet dat we er roekeloos mee om moeten gaan. Wees je bewust van spirituele gevaren.

4. Over spirituele gevaren gesproken, waarop baseer je dat je praat met een geest van een voorouder? Is het je eigen gevoel? Een bepaalde zekerheid? Daarmee kan je te veel leunen op je eigen verstand en gevoel, en misschien wel te weinig op God. Als gelovige vertrouw je zo veel mogelijk op wat God je ingeeft.

5. Misschien wel de bekendste reden: Waarom naar de schepping gaan (levenden, doden, natuur), als je met de Schepper kan praten?

Hiermee zeg ik niet dat de spirituele kant van de Adat onwaar is, want ik geloof zeker dat spiritualiteit realiteit is. Maar gebruiken zoals het oproepen van voorouders, spirituele bloedverbonden of de Piring Natzar passen niet meer bij wie ik ben.

En wie ben ik dan?

Iets loslaten van je cultuur is niet makkelijk. Het kan aanvoelen alsof je een gedeelte van je identiteit kwijtraakt. Maar gelukkig kan ik zeggen dat mijn identiteit maar gedeeltelijk wordt bepaald door cultuur. Mijn identiteit wordt niet bepaald door mijn afkomst of rituelen, maar door de God Die mij gemaakt heeft en wat Hij over mij zegt: geliefd en bestemd voor een doel. Deze identiteit staat los van, en gaat veel verder en dieper dan afkomst, rituelen en cultuur.

Is syncretisme oke?

Vaak gaat het er niet om wat goed of fout is, maar of we bereid zijn om eerlijk naar onszelf te zijn, anderen aan te horen, van hen te leren en zelf te groeien. Want juist in de zoektocht tussen trouw zijn aan je geloof en respect hebben voor je afkomst, kan iets waardevols ontdekt worden. Wat mag er blijven, en wat mogen we laten?

En of je nu wel of niet Kerst viert, ik wens je hele fijne dagen met familie en vrienden vol liefde en samenzijn.

Dit artikel is geschreven door Daryl Jay Kyle in aansluiting op Kerst 2025.

• Geïnspireerd door het artikel? Doorsturen wordt gewaardeerd en kan via onderstaande knoppen.

• Vragen naar aanleiding van dit artikel? Stuur een bericht via social media (DM) of mail.